Leitunin „hvernig virkar VAR í fótbolta?“ snýst yfirleitt um tvær spurningar: hvaða atvik má myndbandsdómari skoða og hver tekur lokaákvörðunina? VAR er stoð fyrir dómarateymið, ekki sjálfvirk endurspilun á öllum umdeildum atvikum. IFAB setur reglurnar, en keppnisstjórn þarf einnig að hafa heimild og uppfylla tæknilegar kröfur áður en VAR er notað í leik. Þessi leiðarvísir útskýrir ferlið og breytingar í reglum 2026/27; hann spáir ekki fyrir um leiki.

Hvað merkir VAR?

VAR stendur fyrir Video Assistant Referee, eða myndbandsaðstoðardómara. Hann er leikstjórnandi með aðgang að myndupptökum sem getur bent aðaldómara á mögulega skýra og augljósa villu eða alvarlegt atvik sem fór fram hjá dómarateyminu. VAR tekur ekki sjálfur yfir leikinn: samkvæmt IFAB tekur aðaldómarinn ákvörðunina, annaðhvort eftir upplýsingar frá VAR eða eftir að hafa skoðað myndskeið á skjá við völlinn.

Mikilvægur fyrirvari er að VAR er aðeins leyfilegt þegar mótshaldari hefur uppfyllt samþykkisferli FIFA og fengið nauðsynlegt leyfi. Því má ekki gera ráð fyrir að hvert mót, deild eða leikur hafi VAR, jafnvel þótt dómarar í landinu hafi sótt þjálfun. KSÍ birtir íslensk knattspyrnulög og tengt fræðsluefni; á upplýsingasíðu sambandsins eru útgáfur laganna sérstaklega merktar eftir tímabili og því hvort VAR-ákvæði fylgja. Athugaðu reglur tiltekinnar keppni áður en þú túlkar leik.)

Atvik sem má endurskoða

Í reglum IFAB 2026/27 eru tilgreindir fimm flokkar mögulegra endurskoðana. Þeir ná til marks eða marks sem ekki var dæmt, vítaspyrnu eða vítaspyrnu sem ekki var dæmd, beins rauðs spjalds, rangrar auðkenningar leikmanns og ranglega dæmdrar hornspyrnu. Hornið er sérstakt: mót getur valið að leyfa þessa yfirferð aðeins þegar hægt er að leiðrétta hana strax án þess að tefja endurræsingu leiksins.

Fyrstu fjórir flokkarnir eru háðir skýrri og augljósri villu eða alvarlegu atviki sem dómarateymið missti af. VAR er ekki ætlað til að skipta út mati dómara í öllum árekstrum, snertingum eða rangstöðudómi. Athugasemd áhorfenda, þjálfara eða leikmanns kallar ekki sjálfkrafa á endurskoðun. Myndbandsdómari kannar tilvik samkvæmt verklaginu og getur mælt með yfirferð, en aðeins aðaldómari getur hafið formlega endurskoðun og tekur lokaákvörðunina.

Í eldri kynningum eru fjórir grunnflokkar oft nefndir. Ástæðan er að IFAB bætti við afmörkuðum valkostum fyrir tímabilið 2026/27: greinilega ranga aðra áminningu sem leiðir til rauðs spjalds, tilvik þar sem rangur leikmaður fær gult eða rautt spjald fyrir brot annars leikmanns og hornspyrnu sem er greinilega ranglega dæmd ef hún má leiðrétta án tafar. Því er mikilvægt að nota rétta útgáfu reglna fyrir keppnistímabilið.

Athugun, yfirferð og endanleg ákvörðun

VAR athugar sjálfvirkt ákveðin markverð atvik, svo sem mörk, vítaspyrnur, bein rauð spjöld og rangt auðkenni. Stundum er þetta „þögul athugun“: leikurinn heldur áfram því engin skýr villa sést. Ef athugunin bendir til mögulegrar villu lætur VAR dómarann vita. Aðaldómari getur þá ákveðið að fara sjálfur að skjánum við völlinn eða treysta upplýsingum VAR, eftir því hvort atvikið er staðreyndaatriði eða krefst túlkunar.

Rangstaða getur til dæmis falið í sér mælanlega staðsetningu leikmanns og því er hægt að meta hana út frá myndum og línum. Spurning um hvort leikmaður í rangstæðri stöðu hafi haft áhrif á andstæðing eða tekið þátt í leiknum felur hins vegar í sér mat samkvæmt knattspyrnulögunum. Sams konar greinarmunur getur skipt máli þegar metið er hvort snerting sé brot eða hvort brot eigi að leiða til vítaspyrnu. Hægmynd hjálpar við staðsetningu og snertingu, en hraði venjulegrar myndar getur verið mikilvægur þegar meta á ákefð eða ásetning.

Endurskoðun hefur ekki tímamörk sem ganga framar nákvæmni ákvörðunarinnar, en henni á að ljúka eins skilvirkt og unnt er. Þegar leikurinn hefur verið endurræstur eru möguleikar á yfirferð mjög þröngir; reglurnar gera tilteknar undantekningar meðal annars vegna rangrar auðkenningar eða alvarlegs ofbeldisbrots. Þetta er ástæða þess að dómarateymið getur tafið endurræsingu meðan athugun stendur yfir.

Notar íslensk deild VAR?

Ekki álykta út frá því einu að íslenskir dómarar læri VAR eða starfi á alþjóðavettvangi að VAR sé notað í öllum leikjum hérlendis. KSÍ birtir reglur 2026/27 og efni fyrir dómara; keppni þarf að birta sjálf hvort VAR sé hluti af framkvæmd hennar. Skoðaðu mótareglur, leikskýrslu og upplýsingar frá KSÍ eða mótshaldara fyrir viðkomandi leik. Ef engin tilkynning er um myndbandsaðstoð, skaltu ekki lesa venjulega endurskoðun sem VAR-atvik.

KSÍ fjallar í fræðsluefni sínu um VAR á alþjóðlegu móti og útskýrir að atvik geti verið staðreyndaspurning eða lagatúlkun. Það er gagnlegt fyrir íslenska lesendur en sannar ekki sjálft að sama aðstaða sé uppsett á öllum völlum eða í öllum deildum. Mót þarf myndavélar, samþykki og skilgreint verklag. Skoðaðu útgáfu reglna með gildistíma, því breytingar geta tekið gildi í upphafi tímabils eða áður en tiltekin keppni hefst.

Hvernig á að lesa VAR-atvik í leikskýrslu?

Byrjaðu á því að greina hvort atvikið tilheyri yfirhöfuð leyfilegum flokki. Síðan skaltu finna upphaflega ákvörðun dómarans, hvort VAR athugaði hana, hvort formleg yfirferð fór fram og hvaða niðurstaða var skráð. Ekki rugla saman stuttri athugun og skjáyfirferð: dómari getur haldið áfram án þess að fara að skjánum ef hann fær nægar staðreyndaupplýsingar frá VAR samkvæmt reglunum.

Leikskýrslur og útsendingar nota oft stytt orð eins og „check“ eða „review“. Athugaðu samhengi þeirra og reglur keppninnar. Ef úrslit eða markatölur breytast síðar, getur það tengst aganefnd eða leiðréttingu leikskýrslu fremur en VAR. Opinber niðurstaða KSÍ og mótsstjórnunar vegur þyngra en myndatexti á samfélagsmiðli. Þegar þú fjallar um ákvörðun skaltu greina staðfestar upplýsingar frá eigin túlkun á endurspilun.

  • Finndu keppni og tímabil áður en þú skoðar reglur.
  • Staðfestu hvort VAR hafi verið heimilað og notað í leiknum.
  • Flokkaðu atvikið: mark, víti, rautt spjald, rangt auðkenni eða hornspyrna þar sem mót leyfir.
  • Greindu upphaflega dómaradómgreind frá endanlegri ákvörðun.
  • Notaðu leikskýrslu KSÍ eða mótshaldara til að staðfesta atvik og niðurstöðu.
  • Berðu saman rétta útgáfu 2025/26 eða 2026/27; reglurnar hafa breyst.

Fyrir frekari íslenskar greinar um keppnisgreiningu og leikreglur má skoða miðstöð leikgreiningar og íslenska greinayfirlitið. Þar sem VAR er ekki notað í öllum mótum er alltaf best að byrja á opinberum gögnum viðkomandi keppni.

Algengar spurningar

Getur VAR endurskoðað hvert rangstöðuatvik? Nei. Það þarf að tengjast atviki sem reglurnar heimila að endurskoða, og breyting á upphaflegri ákvörðun krefst yfirleitt skýrrar og augljósrar villu.

Hver tekur lokaákvörðunina? Aðaldómarinn. VAR getur veitt upplýsingar eða mælt með formlegri yfirferð, en tekur ekki lokaákvörðunina í stað hans.

Af hverju getur VAR ekki leiðrétt horn eftir að leikur er hafinn aftur? Reglur takmarka endurskoðun eftir endurræsingu til að leikurinn geti haldið áfram. Nýja 2026/27 heimildin um ranglega dæmda hornspyrnu gildir aðeins ef leiðrétting getur farið fram strax án tafa og mótið hefur valið þennan valkost.

Þýðir VAR-þjálfun íslensks dómara að deildin hafi VAR? Nei. Þjálfun og réttindi einstakra dómara eru ekki sama og samþykkt búnaður og framkvæmd í tilteknu móti.

Leitarorð á íslensku eins og „hvernig virkar VAR“, „VAR reglur í fótbolta“ og „VAR á Íslandi“ endurspegla leit að bæði grunnferlinu og staðbundinni framkvæmd. IFAB er frumheimild um samskiptareglur, en KSÍ og mótshaldari staðfesta hvað gildir í íslenskri keppni.