Жаңы офсайд эрежеси кыргызча: Канададагы «daylight» сынагы
«Жаңы офсайд эрежеси кыргызча» деген издөө 2026-жылы өзгөчө суроону чыгарат: FIFA менен IFAB колдогон «daylight» принциби футболдун жалпы эрежесин өзгөрттүбү же азырынча айрым оюндарда гана текшерилип жатабы? Кыска жооп: Канаданын Премьер-лигасында 2026 сезонунда альтернативдүү чечмелөө сынактан өтүп жатат, бирок бул бардык өлкөлөргө автоматтык түрдө жайылган жаңы мыйзам эмес. Кыргызстандын чемпионатындагы же эл аралык матчтагы чечимди ошол мелдеш колдонгон эрежелер менен калыс аныктайт. Ошондуктан жаңылыктагы «жаңы офсайд» деген сөздү окуганда анын кайсы турнирге тиешелүү экенин текшерүү маанилүү.
Кыргыз тилиндеги жергиликтүү жаңылык издөөсүндө MTS.kg 2026-жылдын 1-апрелинде FIFA Канаданын Премьер-лигасында жаңы офсайд түшүнүгүн сынай турганы тууралуу кабар жарыялаган. Бул жергиликтүү кызыгууну түшүндүрөт, бирок турнирдин өзгөчө сынагын жалпы эрежеге айландырбайт. FIFAнын расмий билдирүүсүндө Канадалык Премьер-лига (CPL) 4-апрелде башталган 2026 сезонунда пилоттук сынак өткөрөрү айтылат. IFAB эрежелеринин учурдагы 11-мыйзамы кадимки офсайд позициясын өзүнчө түшүндүрөт. Үч булактын датасын жана камтуу чөйрөсүн салыштыруу «сынактан өтүүдө» деген сөздүн маанисин тактоого жардам берет.
Кадимки эрежеде эмне каралат?
IFABдын 11-мыйзамы боюнча офсайд абалын аныктоо топту командалашы ойногон же тийген учурга байланыштуу. Чабуулчу оюнчу атаандаштын жарымында туруп, башынын, денесинин же бутунун эсепке алынуучу бөлүгү топтон да, акыркыдан кийинки атаандаштан да дарбаза сызыгына жакыныраак болсо, ал офсайд позициясында болушу мүмкүн. Кол жана колдун бөлүктөрү бул эсепке кирбейт. Эгер оюнчу акыркыдан кийинки атаандаш менен бир сызыкта турса, офсайд абалында эмес.
Офсайд позициясында туруу өзү эле эреже бузуу болуп саналбайт. Калыс оюнчу топко тийгенде, атаандаштын көрүүсүнө же ойноо мүмкүнчүлүгүнө таасир эткенде, же кайтарылган топтон артыкчылык алганда гана оюнга активдүү аралашканын карайт. Бул айырма маанилүү: күйөрман кадрдагы сызыкты көрүп, офсайд болду деп ойлошу мүмкүн, бирок оюнчунун ошол эпизоддогу аракетин да баалоо керек. Бурчтан, дарбазадан же капталдан киргизилген топ сыяктуу өзгөчө кайра баштоолордо да 11-мыйзамда өзүнчө шарттар бар.
Кайра баштоонун түрү да эпизодду өзгөртүшү мүмкүн. IFABдын стандарттуу мыйзамында оюнчу топту түздөн-түз капталдан ыргытуудан, дарбазадан тебүүдөн же бурчтан алган учурда офсайд жазасы берилбейт. Андан кийин командалашы топту кайра ойноткон болсо, кийинки паска карата жаңы учур эсептелет. Ошондуктан талдоодо ким топту кайсы учурда жана кандай жол менен киргизгенин аныктоо пайдалуу; бир гана акыркы соккунун кадры жетишсиз.
«Daylight» сынагы эмнеси менен айырмаланат?
FIFA сүрөттөгөн сынакта чабуулчуга көбүрөөк артыкчылык берген босого текшерилет. Гол киргизүүгө мыйзамдуу түрдө колдонулушу мүмкүн болгон дене бөлүгүнүн жок дегенде бири акыркыдан кийинки коргоочу менен бир сызыкта же андан артта болсо, чабуулчу оюнда деп эсептелет. Офсайд үчүн чабуулчу менен коргоочунун ортосунда көрүнгөн боштук, башкача айтканда «күн нуру» болушу керек. Кол же колдун бөлүгү гол киргизүүчү бөлүк катары эсептелбейт. Демек, жөнөкөй мисалда, оюнчу коргоочудан бир аз алдыда көрүнсө да, денесинин эсепке алынуучу бөлүгү коргоочунун сызыгын басып турса, сынактын эрежеси боюнча ал оюнда калышы мүмкүн.
Бул кадимки эрежедеги негизги өлчөө менен айырмаланат. Азыркы 11-мыйзам чабуулчунун эсепке алынуучу дене бөлүгү атаандаштын акыркыдан кийинки оюнчусуна салыштырмалуу алдыдабы деп карайт; сынак болсо оюнчунун толугу менен алдыңкы тарапка өтүп, ортодо боштук түзүлүшүн күтөт. Максат чабуулга көбүрөөк мүмкүнчүлүк берүү жана миллиметрлик чечимдердин саны азайышы мүмкүнбү деген суроону текшерүү. Бирок FIFA сынактын жыйынтыгы боюнча дүйнөлүк эрежени өзгөрттү деп билдирген жок. Натыйжаларды IFAB баалап, андан кийинки чечимди өзүнчө кабыл алышы керек.
Көрүүчү үчүн практикалык айырма мындай: эгер CPL оюнунда коргоочу менен чабуулчунун денеси дээрлик бир сызыкта болсо, кадимки футбол эрежесиндеги чечим менен «daylight» сынагындагы чечим бирдей болбой калышы мүмкүн. Ал эми турнирдин эрежеси өзгөртүлбөсө, күйөрман жаңы сыноонун түшүндүрмөсүн ошол оюнга көчүрбөшү керек. Бир лигада колдонулган пилот башка мелдешке өзү эле өтпөйт. Матчтын уюштуруучусу, калыстар жана расмий регламент кайсы вариант колдонуларын алдын ала аныктайт.
Сынак кайсы жерде колдонулат?
FIFAнын 2026-жылдын 31-мартындагы билдирүүсү сынакты Канаданын Премьер-лигасында, Канаданын футбол федерациясы менен кызматташып өткөрөрүн белгилейт. Бул сынактын байкоо чөйрөсү конкреттүү профессионалдык лига экенин билдирет. Бул кабар Кыргызстан Премьер-лигасы офсайд эрежесин өзгөрттү дегенди билдирбейт; жергиликтүү турнир боюнча чечимди Кыргыз футбол биримдигинин жана мелдештин расмий маалыматы аркылуу текшерүү керек. Мындан тышкары, сынактын ичинде видео колдоо механизми жөнүндө да айтылат. Видео колдоо колдонулса да, ал өзүнчө технология жана процедура; бул «daylight» принциби менен бир түшүнүк эмес.
Жаңылыкты түшүнүүдө үч суроону бер: кабар кайсы мелдеш жөнүндө, эрежени ким бекиткен жана ал качан колдонулат? Эгер жоопто «сыноо», «пилот» же «CPL» деген сөздөр бар болсо, материалды дүйнөлүк өзгөрүү катары кабыл алба. FIFAнын жарыясы сынактын максатын жана камтуусун түшүндүрөт; IFABдын учурдагы 11-мыйзамы стандарттуу эрежени харуулат; жергиликтүү MTS кабары кыргыз тилдүү издөөдө бул теманын кандай берилгенин көрсөтөт. Ушул үчөөнү бирге окуганда жаңылык менен регламенттин айырмасы ачык көрүнөт.
Офсайд боюнча талаштуу эпизодду кантип талдоо керек?
Кадрды артка жылдырууда алгач пас берилген же командалаш топко тийген учурду белгилеп ал. Офсайд абалы топту алган учурда эмес, ошол баштапкы учурга карата каралат. Андан соң чабуулчунун кайсы дене бөлүгү эсепке кирерин, акыркыдан кийинки атаандаштын ордун жана оюнчунун эпизодго активдүү катышкан-катышпаганын өзүнчө кара. Бир кадрда оюнчулар бир сызыкта көрүнүшү мүмкүн, бирок камеранын бурчу перспективаны өзгөртөт. Расмий графика же ар башка ракурс чечимди жакшыраак түшүндүрөт; экрандагы сызык жалгыз өзү калыстын чечиминин ордуна жүрбөйт.
Эгер матчта VAR же видео жардам колдонулса, анын ролу да турнирдин протоколуна жараша болот. IFABдын VAR боюнча жөнөкөй түшүндүрмөсүндө офсайд позициясы фактылык суроо катары каралышы мүмкүн экени, ал эми акыркы чечим калыска таандык бойдон каларын айтат. Ар бир мелдеште VAR бар деп ойлобо жана видео текшерүү бардык субъективдүү маселени чечет деп күтпө. Сынактагы жаңы офсайд критерийи дагы өзүнчө нускамага ээ: көрүүчү адегенде матчта кайсы эрежелер күчүндө экенин билиши зарыл.
Ишенимдүү түшүндүрмө керек болсо, ушул FIFAнын сынак тууралуу билдирүүсүн, IFABдын учурдагы 11-мыйзамын жана кыргыз тилиндеги MTS.kg кабарын салыштыр. Биринчи булак Канаданын 2026-жылкы сынагын сүрөттөйт, экинчиси стандарттуу мыйзамды берет, үчүнчүсү жергиликтүү тилдеги кабар контекстин көрсөтөт. Бул макала эрежени түшүндүрөт; ал спорттук кызматка жазылууга же мелдештин жыйынтыгын алдын ала айтууга үндөбөйт.
Оюндун эрежелери жана матчтын контекстин түшүндүргөн башка материалдар биздин спорттук талдоо жана эрежелер борборунда бар. Кыргыз тилиндеги жергиликтүү спорттук түшүндүрмөлөрдү кыргызча блогдон карасаң болот. Ар бир конкреттүү матч үчүн ошол турнирдин расмий регламентин жана калыстын чечимин негиз катары ал.
