क्रिकेट स्कोरकार्ड कसरी पढ्ने? नेपालका खेलका प्रत्यक्ष अपडेट हेर्दा २०३/७, २० ओभर, ४२ बलमा ५६ रन, ३/२८ जस्ता छोटा अंक धेरै देखिन्छन्। स्कोरकार्डले टोलीको कुल रन मात्र होइन, ब्याटरले सामना गरेका बल, बलरले खर्चेका रन, विकेट, अतिरिक्त रन र खेलको अवस्था देखाउँछ। “नेपाल क्रिकेट स्कोरकार्ड”, “क्रिकेट स्कोरकार्ड कसरी पढ्ने” वा “रन विकेट ओभरको अर्थ” खोज्ने पाठकले पहिले इनिङ्सको स्कोर, त्यसपछि ब्याटिङ र बलिङ तालिका, अनि खेलको लक्ष्य हेर्नुपर्छ। यसरी पढ्दा लाइभ स्कोरमा देखिएको अंकलाई अन्तिम नतिजा भनेर गल्ती हुँदैन।
२०३/७ र २० ओभरको अर्थ
स्कोर २०३/७ भनेको ब्याटिङ गरेको टोलीले २०३ रन बनाएको र विपक्षीले सात विकेट लिएको अवस्था हो। स्ल्यासपछि लेखिएको अंक टोलीका गुमेका विकेट हुन्; यो बलरको विकेट संख्या होइन। सीमित ओभरको खेलमा सबै विकेट नगए पनि तोकिएको ओभर सकिएपछि इनिङ्स रोकिन्छ। टेस्ट क्रिकेटमा भने इनिङ्स घोषणा, टोली अलआउट वा अन्य खेल नियमका कारण समाप्त हुन सक्छ। स्कोरबोर्डमा “overs” वा “ओभर” पनि हेर्नुहोस्, किनकि २०३/७ ले इनिङ्स पूरा भयो कि चलिरहेको छ भन्ने आफैँ बताउँदैन।
२० ओभरको इनिङ्समा एक ओभर छ वटा वैध बलको हुन्छ, तर वाइड र नो बलले अतिरिक्त बल थप्न सक्छ। त्यसैले एउटा ओभरमा छभन्दा बढी बल देखिनु सम्भव छ। स्कोरबोर्डको १७.२ लेखाइलाई १७ दशमलव २ ओभर भनेर नपढ्नुहोस्। यसको अर्थ १७ पूरा ओभर र त्यसपछि दुई बल हो। गणितमा त्यो १७ + २/६ ओभर हुन्छ। त्यस्तै १९.५ भनेको १९ ओभर र पाँच बल हो, १९.५ दशमलव ओभर होइन।
ब्याटरको पङ्क्ति: रन, बल र स्ट्राइक रेट
ब्याटिङ तालिकामा प्रत्येक खेलाडीको नामसँग रन (R), सामना गरेका बल (B), चौका (4s), छक्का (6s) र स्ट्राइक रेट (SR) देखिन सक्छ। उदाहरणका लागि ४२ बलमा ५६ रन बनाएको ब्याटरको स्ट्राइक रेट ५६ ÷ ४२ × १०० = १३३.३३ हुन्छ। यसको अर्थ उसले सामना गरेका प्रत्येक १०० बलमा त्यही गतिले रन बनाएको भए करिब १३३ रन बन्ने थियो; यो टोलीको रनरेट वा खेल जित्ने सम्भावना होइन। स्कोरकार्डमा “नट आउट” लेखिएको छ भने ब्याटर आउट नभई इनिङ्स सकिएको हो।
डट बलले ब्याटरले बल सामना गरेको तर रन नबनेको अवस्था देखाउँछ। चौका र छक्काको स्तम्भले बाउन्ड्रीबाट कति रन आए भन्ने बताउँछ, तर कुल रनमा दौडेर लिएका रन पनि जोडिन्छन्। कतिपय स्कोरकार्डमा “M” ले ब्याटिङ गरेको मिनेट देखाउँछ, तर हरेक साइटले सबै स्तम्भ नदेखाउन सक्छ। ब्याटरले रिटायर्ड हर्ट भएर मैदान छोडेको, पछि फर्केर खेलेको, वा रिटायर्ड आउट भएको अवस्था सामान्य आउटभन्दा अलग हुन सक्छ। त्यसैले नामको छेउमा रहेको स्थिति र स्कोरकार्डको legend हेर्नुहोस्।
अतिरिक्त रनले टोलीको स्कोर किन बदल्छ?
Extras वा अतिरिक्त रन ब्याटरको व्यक्तिगत रनमा जोडिँदैनन्, तर टोलीको कुलमा जोडिन्छन्। सामान्य प्रकारमा वाइड (Wd), नो बल (Nb), बाइ (B) र लेग बाइ (Lb) छन्। वाइड बल खेल्न नसकिने गरी बाहिर गएमा अम्पायरले वाइड दिन सक्छन्; यसमा टोलीले रन पाउँछ र ओभरको वैध बलको गणनामा त्यो बल पर्दैन। नो बलमा नियमअनुसार अतिरिक्त रन र अर्को बलको अवस्था थपिन सक्छ। बाइ बल ब्याट वा शरीरमा नलागी दौडेर लिइएको रन हो; लेग बाइ ब्याटरको शरीरमा लागेर नियमअनुसार लिइएको रन हो।
स्कोरकार्डको extras पङ्क्ति र ब्याटरको रन जोड्दा कुल स्कोर मिल्नुपर्छ। उदाहरणका लागि, ब्याटरहरूले जम्मा १८६ रन बनाएका र अतिरिक्त रन १७ भए टोलीको कुल २०३ हुन्छ। एउटा रन फरक देखिएमा पहिले अतिरिक्त रन, रन आउट, पेनाल्टी रन र हालैको अपडेट जाँच्नुहोस्। लाइभ स्कोरमा डेटा केही क्षण ढिलो आउन सक्छ; अन्तिम स्कोरकार्ड अम्पायरको आधिकारिक स्कोरसँग अद्यावधिक हुन समय लाग्न सक्छ।
बलरको तथ्याङ्क: ओभर, मेडन, रन र विकेट
बलिङ तालिकामा O (ओभर), M (मेडन), R (दिएको रन), W (विकेट) र Econ (इकोनोमी) जस्ता स्तम्भ देखिन्छन्। ४-०-२८-३ को अर्थ चार ओभर बलिङ, शून्य मेडन ओभर, २८ रन दिएको र तीन विकेट लिएको भन्ने हो। मेडन ओभरमा विपक्षीले बलरलाई कुनै रन नबनाएको हुन्छ; extras सम्बन्धी नियमका कारण स्कोरकार्डले केही विवरण अलग देखाउन सक्छ। बलरको इकोनोमी सामान्यतया दिएको रनलाई बलिङ गरेको ओभरले भाग गरेर देखाइन्छ। ओभरको अन्तिम अंशमा ३.४ भए तीन ओभर र चार वैध बल बुझिन्छ।
बलरलाई दिइएको रन र टोलीले बनाएको रन सधैँ समान हुँदैन। वाइड वा नो बलबाट आएको रन सामान्यतया बलरको खातामा पर्छ, तर बाइ र लेग बाइ बलरलाई दिइएको रनमा जोडिँदैन। विकेटको स्तम्भमा रन आउट, अवरोध वा केही अन्य प्रकारका विकेट बलरलाई नदिइन सक्छन्। त्यसैले बलरको ३ विकेट र स्कोरबोर्डमा तीन विकेट गुमेको हिसाब मिल्दोजुल्दो देखिए पनि कुन खेलाडीलाई विकेटको श्रेय गयो भनेर dismissal विवरण हेर्नुपर्छ।
लक्ष्य, रनरेट र विकेट पतन
दोस्रो इनिङ्स चल्दा लक्ष्य (Target), आवश्यक रन, बाँकी बल र आवश्यक रनरेट उपयोगी हुन्छन्। पहिलो टोलीले १६० रन बनाएको छ भने सामान्य एकदिवसीय वा टी२० चेसमा दोस्रो टोलीले जितका लागि १६१ रन चाहन्छ; बराबरी र नतिजा निर्धारणका नियम प्रतियोगिताअनुसार जाँच्नुपर्छ। Required run rate ले बाँकी ओभरमा लक्ष्य भेट्न आवश्यक औसत गति देखाउँछ, तर यसले नतिजा निश्चित गर्दैन। खेलमा कति विकेट बाँकी छन्, ब्याटिङमा को छन् र ओभर सीमा कति हो भन्ने पनि सँगै हेर्नुपर्छ।
Fall of wickets वा विकेट पतन सूचीले कुन स्कोरमा र कुन ओभरमा ब्याटर आउट भए देखाउँछ। यसले साझेदारी, खेलको गति र कुन चरणमा दबाब बढ्यो बुझ्न मद्दत गर्छ। उदाहरणका लागि, ५० रनमा पहिलो विकेट र ५५ रनमा दोस्रो विकेट देखिएमा दुई विकेट छोटो अन्तरमा गएका हुन्। तर केवल विकेटको समयबाट ब्याटिङको गुणस्तर निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन; पिच, लक्ष्य र बाँकी ओभरको अवस्था पनि हेर्नुपर्छ। साझेदारीको तालिका भए त्यसले दुई ब्याटरले मिलेर बनाएको रन अलग देखाउन सक्छ।
वर्षा, DLS र बदलिएको लक्ष्य
वर्षाले खेल रोकिएपछि स्कोरकार्डमा संशोधित लक्ष्य वा DLS उल्लेख हुन सक्छ। DLS भनेको सीमित ओभर क्रिकेटमा वर्षा वा अवरोधका कारण दुवै टोलीका लागि उपलब्ध रन बनाउने अवसर फरक हुँदा लक्ष्य मिलाउने विधि हो। मूल लक्ष्य र संशोधित लक्ष्यलाई नझुक्याउनुहोस्; दोस्रो इनिङ्सको लक्ष्य ओभर घटेपछि बदलिन सक्छ। खेल बराबरी भयो, नतिजा रहित भयो वा खेल पुनः सुरु भयो कि भन्ने छुट्टै अवस्था पनि प्रतियोगिताको नियममा निर्भर हुन्छ। आधिकारिक प्रतियोगिता पृष्ठको अद्यावधिक जाँच्नुहोस्।
अन्तिम नतिजाको पङ्क्तिमा “जित्यो”, “टाई”, “नो रिजल्ट” वा DLS मार्फत जित्यो भनेर लेखिन सक्छ। रनले जितेको अवस्थामा दुई इनिङ्सका कुल रनको अन्तर हेर्नुहोस्; विकेटले जितेको अवस्थामा लक्ष्य पछ्याउने टोलीका विकेट बाँकी थिए भन्ने देखाउँछ। वर्षाले प्रभावित खेलमा परिणामको आधार केवल पुरानो स्कोर तुलना नहुन सक्छ। स्कोरकार्डको शीर्षमा “Live”, “Innings Break” वा “Final” जस्ता स्थिति शब्द पनि पढ्नुहोस्, किनकि खेल चलिरहँदा तालिका परिवर्तन भइरहन्छ।
लाइभ स्कोरकार्ड जाँच्ने छोटो क्रम
पहिले टोलीको नाम र इनिङ्सको क्रम मिलाउनुहोस्। त्यसपछि कुल रन, विकेट र ओभर हेरेर खेल जारी छ कि सकिएको छ जाँच्नुहोस्। ब्याटरहरूको रन र अतिरिक्त रनको योग टोलीको कुलसँग मिल्छ कि हेर्नुहोस्; बलिङ पङ्क्तिमा ओभर, रन र विकेट पढ्नुहोस्; चेसमा लक्ष्य तथा बाँकी बल हेर्नुहोस्; अन्त्यमा आधिकारिक नतिजा र कुनै DLS नोट जाँच्नुहोस्। एउटै खेलका अलग-अलग वेबसाइटले डेटा अपडेट गर्ने समय फरक हुन सक्छ, त्यसैले शंकास्पद अंशलाई नेपाल क्रिकेट संघ वा प्रतियोगिता आयोजकको आधिकारिक स्कोरकार्डसँग मिलाउनुहोस्।
नेपालका खेलका लागि नेपाल विरुद्ध यूएईको आधिकारिक आँकडा पृष्ठ मा रन, बल, स्ट्राइक रेट, इकोनोमी र extras देखिने उदाहरण भेटिन्छ। क्रिकेट नियमका लागि ICC playing conditions जाँच्नुहोस्। थप विवरणका लागि क्रिकेट विश्लेषण गाइड र नेपाली क्रिकेट व्याख्या हेर्नुहोस्।
सामान्य प्रश्न
२०.३ ओभर भनेको कति बल हो? बीस पूरा ओभर र तीन वैध बल, अर्थात् कुल १२३ वैध बल। यो २०.३ दशमलव ओभर होइन।
स्कोर २०३/७ ले के जनाउँछ? ब्याटिङ टोलीले २०३ रन बनाएको र सात विकेट गुमाएको हो। खेल समाप्त भएको हो कि चलिरहेको हो भन्ने ओभर र खेलस्थितिबाट थाहा हुन्छ।
ब्याटरको रन र टोलीको रन किन फरक हुन्छ? Extras, penalty runs र रनको विवरणले फरक ल्याउन सक्छ। कुल बनाउन ब्याटरका रनसँग extras र अन्य लागू रन जोडिन्छन्।
स्कोरकार्ड पढ्दा एकै स्तम्भमा निर्भर नहुनुहोस्। कुल स्कोर, ओभर, extras, विकेट, लक्ष्य र खेलको स्थिति सबै सँगै हेर्नुहोस्। यो सामान्य क्रिकेट तथ्याङ्क बुझाउने सामग्री हो।
